وبلاگ شخصي دکترنادعلى موسی نژاد

متخصص كليه و فوق تخصص اندويورولوژى و لاپاراسكوپى پيشرفته تلفن : ٠٩١٢٨٩٥٦٦١٠

بیماریهای مثانه


عفونت مثانه

بی اختیاری ادرار

مثانه عصبی

سرطان مثانه

عفونت مثانه چیست؟



نوعی عفونت باکتریایی است که در مثانه ایجاد التهاب می کند . این حالت سیستبت نامیده می شود.


علائم عفونت مثانه چیست؟


- درد و سوزش در هنگام دفع ادرار
- درد در قسمت تحتانی شکم
- تکرر ادرار
- فوریت ادرار
- خون در ادرار
- درد به هنگام مقاربت


علل عفونت


معمولاً توسط باکتریهایی که در اندام گوارشی،محبل و اطراف ناحیه تناسلی ما وجود دارند ، بوجود می آید. غالباً این باکتریها از طریق مجرای ادرار به مثانه و کلیه راه پیدا می کند ولی در بیشتر مواقع توسط بدن دفع می گردند و بدن هیچ علائمی نشان نخواهد داد.
*زنان و افراد مسن درمعرض خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت مثانه قرار دارند.

آیا می توان از عفونت ادراری پیش گیری کرد؟
برای پیشگیری می توانید اقدامات زیر را بکار برید:
- روزانه مقدار زیادی آب بنوشید (8-6لیوان)
- مصرف ویتامینC باعث افزایش اسیدیته ادرار می گردد و در نتیجه محیط را برای رشد باکتریها نامناسب می سازد.
- هر زمان که احساس می کنید نیاز به دفع ادرار دارید از دستشویی رفتن امتناع نکنید و هر بار مثانه را کاملاً خالی کنید.
- پیش از مقاربت جنسی و بعد از آن ادرار نمایئد و دستگاه تناسلی را با آب و صابون ملایم بشوئید.
- بعد از اجابت مزاج موضع را از جلو به عقب تمیز کنید تا از ورود باکتری های مدفوع به مجاری ادرا ر جلوگیری شود .
- از لباس زیر نخی و مناسب ( تنگ نباشد) استفاده کنید تا جریان هوا نا حیه را خشک نگه دارد .
- خانمهایی که بطور مکرر دچار عفونتهای ادراری می شوند بهتر است روشهای جلوگیری از بارداری مانند دیافراگرام را بکار نبرند و ترجیحاً از کاندوم استفاده کنند.
- خانمهایی که مستعد عفونتهای ادراری هستند از دوش حمام بجای وان استفاده نمایند.
- از فراورده های بهداشتی مخصوص دستگاه تناسلی (اسپری یا پودر) و صابون های قوی که باعث تحریک دستگاه تناسلی می گردند خودداری نمایند.

خطر ابتلا به عفونت مثانه در چه کسانی بیشتر است؟

- وجود هر گونه مورد غیر طبیعی درساختمان مجاری ادرار که منجر به انسداد جریان ادرار گردد.
- مردانی که پروستات بزرگی دارند.
- استفاده از سوند
- ابتلا به دیابت و سایر بیماریهایی که باعث سرکوب سیستم ایمنی بدن می شوند.


درمان:


برای درمان عفونت مثانه، آنتی‌بیوتیک به مدت 5-3 روز تجویز می‌شود. اگرعفونت مثانه تکرار شود و شدید باشد، آنتی بیوتیک به صورت طولانی مدت تجویز می‌گردد. نوشیدن آب به مقدار زیاد برای درمان عفونت مثانه توصیه می‌شود. حداقل نوشیدن 2 لیتر آب در روز برای سلامتی مفید خواهد بود هر چند شواهد کافی برای آن در دسترس نیست.

منابع:

1-کتاب اورولوژی اسمیت 2008
2-http://kidney.niddk.nih.gov

3- http://www.healthscout.com/ency/68/142/main.html

بی‌اختیاری ادرار


بی‌اختیاری ادرار به معنای از دست دادن کنترل دفع ادرار است بطوری که قبل از رسیدن به توالت ادرار نشت خواهد کرد. انواع مختلفی از بی‌اختیاری ادرار وجود دارد.
بی‌اختیاری استرسی (Stress incontinence)
شایعترین نوع بی‌اختیاری است و در هنگام سرفه کردن- عطسه- بلند خندیدن، تمرینات ورزشی اتفاق می‌افتد. در خانمها زمانی اتفاق می‌افتد که ماهیچه‌های لگن و اسفنکتر ضعیف هستند.


بی‌اختیاری همراه با فوریت (Urge incontinence)
بیمار به محض احساس ادرار دچار ریزش ادرار می‌شود و قادر به کنترل ادرار تا رسیدن به دستشویی نمی‌باشد. این نوع بی‌اختیاری بیشتر در اثر آسیب عصب در بیماران دیابتی، سکته مغزی، عفونتها و غیره اتفاق می‌افتد.


بی‌اختیاری پارادوکس (Overflow incontinence)
بعلت احتباس مزمن ادرار ایجاد می‌شود و ادرار بطور مداوم و قطره قطره دفع می‌گردد.


مثانه بیش فعال (Overactive bladder)
اگر روزانه 8 بار یا بیشتر یا در هنگام شب بیشتر از دو بار جهت دفع ادرار به توالت می‌‌روید احتمالاً به مثانه بیش فعال مبتلا هستید.


علل و عوامل خطر
یک سری عوامل بطور موقت در فرد ایجاد بی‌اختیاری ادراری می‌کنند مانند عفونتهای مجاری ادرار- تحریکات یا عفونتهای دستگاه تناسلی- یبوست- چاقی- سیگار کشیدن- تأثیر داروها- تمرینات ورزشی فشرده.
یک سری عوامل نیز بطور غیرموقت ایجاد بی‌اختیاری ادراری می‌کنند از جمله:
- افزایش سن
- ضعف در ماهیچه‌های نگهدارنده مثانه و همچنین بافت مثانه
- مصرف الکل- قهوه و داروها
- ضعف در ماهیچه‌های دریچه خروجی ادرار
- ضعف در ماهیچه‌های لگنی به دنبال زایمان طبیعی سخت
- بیش فعالی ماهیچه‌های مثانه
- انسداد مجرای خروجی ادرار (مثلاً به علت بزرگی پروستات در مردان)
- اختلالات هورمونی در خانمها
- اختلالات عصبی
- افتادگی رحم
- غیرطبیعی بودن ساختمان مجرا
- عدم تحرک به مدت طولانی
- دیابت
- بالا بودن سطح کلسیم خون
بی‌اختیاری به صورت شایع‌تری در زنان نسبت به مردان وجود دارد. این موضوع می‌تواند به علت زایمان‌های سخت واز دست دادن هورمونهای زنانگی بدنبال یائسگی باشد.


چگونه می‌توان بی‌اختیاری ادراری را بهبود بخشید؟
- انجام تمرینات ورزشی که منجر به تقویت عضلات لگنی می‌شود. مانند ورزش‌های Kegel که می‌توان آن را در طی روز در هنگام دراز کشیدن- ایستادن یا حتی زمانی که بر روی صندلی نشسته‌اید بطور مرتب انجام دهید.
برای انجام این ورزش باید عضلات دور مهبل و مقعد را سفت کنید (درست مثل زمانی که می‌خواهید جلوی جریان ادرار را بگیرید) و 8 تا 10 ثانیه نگهدارید و سپس آزاد کنید. در هر بار انجام ورزش 10 انقباض انجام دهید. این عمل را به تعداد 3 بار در روز برسانید.

woman_kegel.JPG

شکل-1 شما میتوانید تمرینات کگل را در حالت خوابیده، نشسته یا حتی هنگامی که ایستاده اید انجام دهید

- تغییر عادات به عنوان مثال بعد از ساعت 8 شب از نوشیدن مایعات خودداری کنید.
- تغییرات در رژیم غذایی
- کاهش وزن
- درمان دارویی (در موارد بیش فعالی مثانه)
- تحریک عصب
- جراحی (در موارد بی‌اختیاری استرسی)
- استفاده از سوند برای تخلیه ادرار

بی‌اختیاری ادرار در کودکان

enuresis.jpg

شکل 2

شب ادراری یا ناتوانی در کنترل ادرار (Enuresis)، یکی از اختلالات رایج دوران کودکی است. این واژه زمانی به کار می‌رود که حداقل 2 بار در هفته و به مدت 3 ماه متوالی در کودکان 5 سال به بالا اتفاق افتد. شب ادراری به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. کودکانی که از دوران شیرخوارگی هیچگاه برای مدتی کنترل ادرار خود را به دست نیاورده‌اند به عنوان شب ادراری اولیه تلقی می‌شوند و کودکانی که حداقل برای مدت شش ماه شب ادراری نداشته و بعدها دچار شب ادراری گشته‌اند به عنوان شب ادراری ثانویه تلقی می‌شوند.


علل شب ادراری


- فاکتورهای ژنتیکی
- سابقه فامیلی
- تأخیر در بلوغ
- استرس و اضطراب
- تأخیر در بیدار شدن از خواب
- کم بودن ظرفیت مثانه
- یبوست مزمن
- ایست تنفسی شبانه
- عفونتهای مجاری ادرار
- تأخیر در رشد اندام‌ها و سیستم اعصاب مرکزی آنها
- اختلالات عضوی
- مثانه بیش فعال
- نگهداری ادرار


شب ادراری را چگونه پیشگیری و درمان کنیم؟


رشد و نمو- بسیاری از کودکان به تدریج که بزرگ‌تر می‌شوند و سیستم اعصاب مرکزی تکامل پیدا می‌کند، مشکلات شب ادراری آنها نیز بهبود می‌یابد، این موضوع به چند دلیل اتفاق می‌افتد:
- افزایش ظرفیت مثانه
- زنگ خطر طبیعی بدن فعال می‌شود
- تولید هورمون افزاینده ادرار طبیعی می‌شود
- شرایط و حوادث استرس‌زا پایان می‌یابد
داروها
داروها در مواقعی که با مثانه بیش فعال مواجه هستیم کمک کننده می‌باشند.


آموزش و توصیه


- آرامش دادن به کودک
- قبل از خواب به بچه‌ها نوشیدنی ندهید
- جلوگیری از مصرف نوشیدنی‌های کافئین دار مانند کولا یا چای
- قبل از خواب مطمئن شوید کودکتان از دستشویی استفاده نماید
زنگهای هشدار دهنده
alarm.jpg
شکل3- نمونه ای از بالشتک های هشداردهنده


این دستگاه هشدار دهنده حاوی یک بالشتک و زنگ است. کارکرد این دستگاه بدین شکل است که پیش از واقع شدن شب ادراری، کودک را از خواب بلند کرده و او را راهی دستشویی می‌کند. در ابتدا شاید نیاز به بودن یک همراه در اتاق کودک باشد تا به هنگام زنگ هشدار کودک را بیدار و به دستشویی هدایت کند و رختخواب خیس کودک را تعویض نماید.


والدین گرامی نکات زیر را همیشه به یاد داشته باشید
- شب ادراری در کودکان شایع است
- شب ادراری بیشتر در پسر بچه‌ها اتفاق می‌افتد
- بی‌اختیاری در روز در دختر بچه‌ها بیشتر اتفاق می‌افتد
- بعد از سن 5 سالگی سالانه حدود 15 درصد از موارد شب ادراری، بطور طبیعی بهبود می‌یابند
- درمان شامل: آرامش و صبر- تغییر رژیم غذایی- زنگهای هشدار دهنده- داروها و پیروی از توصیه‌های ذکر شده می‌باشد.

منابع:

1-کتاب اورولوژی اسمیت 2008
2-http://kidney.niddk.nih.gov

3- http://www.healthscout.com/ency/68/142/main.html
4-شکل 1-برگرفته از : kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/bcw_ez
5-شکل 2-برگرفته از :
www.thebedwettingalarm.com/tag/bedside
6-شکل 3-برگرفته از : www.thebedwettingalarm.com/tag/bedside

مثانه عصبی


مثانه عصبی یکی از اختلالات عملکرد مثانه می‌باشد که بدنبال آسیب سیستم عصبی ایجاد می‌شود. براساس محل درگیری و نوع درگیری عصبی به دو نوع تقسیم می‌گردد:
- مثانه بیش فعال یا انقباضی
- مثانه شل
کسانی که مثانه بیش فعال مبتلا هستند، بسیار کم یا اصلاً کنترلی به عملکرد مثانه ندارند. مثانه بطور خودبه خود و مکرر تخلیه می‌گردد و تخلیه بطور کامل انجام نمی‌گیرد. به همین دلیل خطر ابتلا به عفونتهای ادراری در این افراد افزایش می‌یابد.
مثانه شل خصوصیات متفاوتی دارد. در این افراد قسمتی از سیستم عصبی که وظیفه خبررسانی به مغز هنگام پرشدن مثانه، را دارد، دچار اختلال شده‌است در نتیجه با افزایش اندازه و ظرفیت مثانه روبرو خواهیم شد. زمانی که فشار ادرار در مثانه به اندازه‌ای برسد که ماهیچه‌های دریچه خروجی ادرار توانایی غلبه بر آن را نداشته باشد، ادرار شروع به ریزش می‌کند. در این نوع اختلال مثانه نیز مانند مثانه انقباضی، مثانه بطور کامل تخلیه نمی‌گردد.


علل و عوامل خطر


مثانه عصبی در هر سنی می‌تواند بروز کند ولی بیشتر در افراد مسن اتفاق می‌افتد.


علل ایجاد مثانه عصبی
- آسیب به طناب نخاعی که منجر به فلج شود.
- تومورهای سیستم عصبی مرکزی
- بیماریهایی مانند سیفلیس- دیابت- سکته مغزی- پارگی یا فتق دیسک بین مهره‌ای
- بیماریهای عصبی مانند مولتیپل اسکلروزیز
- بیماریهای مادرزادی مانند spina bifida
- جراحیهای طنای نخاعی
- مسمومیت با فلزات سنگین
- اثرات طولانی مدت ناشی از مصرف الکل


علائم مثانه عصبی


* شایعترین علامت عدم توانایی در کنترل ادرار می‌باشد.
- بی‌اختیاری ادرار
- تکرر ادرار (احساس نیاز به دفع ادرار به میزان 8 بار یا بیشتر در روز)
- احساس عدم تخلیه مثانه علیرغم ادرار کردن
- سوزش و درد هنگام دفع ادرار
- از دست دادن قدرت نعوظ در مردان


درمان


- رفتار درمانی
- تحریک الکتریکی
- درمان عفونتها
- دارو درمانی
- جراحی
- طب سوزنی
- قطع ریشه‌های عصبی
- سونداژ متناوب تمیز
- کاتاتریزاسیون مداوم و موقت


منابع:
1-کتاب اورولوژی اسمیت 2008
2- مثانه عصبی در بیماران مبتلا به آسیب نخاعی (ویژه پرستاران)- دکتر سید محمد مهدی حسینی مقدم-زمستان 1384
3-http://kidney.niddk.nih.gov

سرطان مثانه
bladder cancer.jpg
شکل-1

مثانه عضوی است تو خالی که درون حفره لکن خاصره وجود دارد و دیواره های ماهیچه ای و قابلیت انعطاف آن موجب می شود تا حدود 2 پیمانه ادرار در آن جمع آوری گردد.
ادرار در کلیه ها ساخته شده و توسط دو لوله باریک (حالب) وارد مثانه شده ، دیواره مثانه چندین لایه دارد که بر اساس درگیری هر کدام از این لایه ها سرطان مثانه را مرحله بندی می کنند . تومور مثانه به علت رشد سلولهای سرطانی در دیواره مثانه بوجود می آید که بیشتر موارد به شکل یک توده گل کلمی پایه دار است.
رشد سلولهای سرطانی می تواند به خارج مثانه نیز گسترش یابد و یا حتی به اعضا دور دست ، دست اندازی کند.


علل وعوامل خطر برای سرطان مثانه


- سیگار یکی از مهمترین عوامل خطر برای سرطان مثانه می باشد ( به میزان 5-4 برابر افراد عادی ) حتی در کسانیکه در معرض دود سیگارهستند نیز احتمال خطر بالاست.
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی صنعتی ( مانندلاستیک ، صنایع رنگ، صنایع چاپ ، تولیدات گاز و قیر، صنایع پردازش آلومینیوم و آهن )
- عفونت طولانی مدت با کرم انگلی "شیستوزما هماتوبیوم"
- عفونتهای طولانی مدت یا مکرر در ناحیه مثانه
- افزایش سن ( این بیماری در افراد زیر 40 سال نادر است)
- جنسیت : این بیماری در مردان حدود 3 برابر بیشتر از زنان اتفاق می افتد
- نژاد: در افراد سفید پوست بیشتر از سیاهپوستان اتفاق می افتد.
- مصرف میوه و سبزیجات احتمال خطر را کاهش می دهد و بر عکس نوشیدن قهوه زیاد احتمال خطر را افزایش می دهد.
- سابقه رادیوتراپی یا شیمی درمانی باعث افزایش خطر می شود.


علائم سرطان مثانه


- وجود خون در ادرار
- سوزش و درد هنگام دفع ادرار
- احساس نیاز به دفع ادرار علیرغم نداشتن ادرار
- اشکال در دفع ادرار
-
و در صورت عدم تشخیص به موقع:

- کاهش وزن
- کاهش اشتها
- تب
- دردهای استخوانی ودردهای ناحیه مقعد و یا ناحیه لگن

درمان

درمان تومور مثانه به مهاجم یا غیر مهاجم بودن آن بستگی دارد. برای تومور های غیر مهاجمی که زود تشخیص داده می شوند پزشک سعی می کند تومور را از طریق یک اشعه الکتریکی شدید که به وسیله سیستوسکوپ وارد مثانه می شود تخریب کند,این روش درمانی فولگوریشن نامیده می شود؛برای تومور های کوچک این روش تنها روش لازم است و نیاز به سایر اقدامات نمی باشد.یک روش درمانی دیگر شامل ریختن داروهای شیمی درمانی در درون مثانه است. این روش درمانی هیچ عارضه خاصی را برای شما ایجاد نمی کند.
تومورهای بزرگتر که به درون عضلات دیواره مثانه راه یافته اند باید به وسیله عمل جراحی برداشته شوند. بعضی اوقات قسمتی از مثانه یا تمام آن برداشته می شود,این عمل جراحی سیستکتومی نام دارد .اگر کل مثانه برداشته شود تحت بیهوشی, عمل صورت می گیرد. حالب ( مجرایی که ادرار را از کلیه به مثانه هدایت می کند )به قسمتی از روده کوچک که ایلئوم نامیده می شود, متصل می شود تا ادرار از کلیه به ایلئوم هدایت شود. سپس سوراخی بر روی شکم ایجاد می شود تا ادرارازطریق این مجرااز روده خارج شود.یک کیسه پلاستیکی مخصوص نیز به این سوراخ متصل می شود.
سایر اقدامات درمانی برای تومور های مهاجم شامل رادیو تراپی وشیمی درمانی برای تومور هایی است که سلول های آن ها به خارج مثانه دست اندازی کرده اند.
ممکن است درمان شما ترکیبی از درمان های ذکر شده باشد.

بطور کلی راه های درمان عبارتند از:

الف) کموتراپي داخل مثانه‌اي: از طريق سوند مواد شيميايي به مثانه وارد مي‌شود. اين کار نقش پيشگيرانه و درماني جهت جلوگيري از عود و از بين بردن بقاياي سلول‌هاي تومورال سطحي دارد، که هفته‌اي يک بار و براي مدت 6 هفته استفاده مي‌شود. شايع‌ترين داروهاي مصرفي در کموتراپي سرطان مثانه عبارتند از ميتومايسين- C، تيوتپا، دوکسي روبيسين و BCG که BCG داروي انتخابي مي‌باشد.
ب) رزکسيون (برداشتن تومور از راه مجرا): از طريق مجراي ادرار با دستگاه رزکتوسکوپ وارد مثانه شده و تومورهاي سطحي را بر مي‌دارند.
ج) پارشيال سيستکتومي (برداشت ناکامل مثانه): که در آن قسمتي از مثانه با عمل جراحي برداشته مي‌شود که اين کار به‌طور معمول در تومورهاي منفرد بيشتر انجام مي‌شود.
د) راديکال سيستکتومي: اين روش در واقع برداشتن ارگان‌هاي مختلف واقع در قدام لگن است که در مردان شامل مثانه با چربي اطراف، پريتوئن روي آن، پروستات و سمينال وزيکول مي‌باشد.
هـ) راديو تراپي
و) شيمي درماني: مهم‌ترين دارو در شيمي درماني سپس پلاتين است که به تنهايي مي‌تواند باعث درمان 30 درصد از سرطان‌ها باشد.
ز) درمان‌هاي ترکيبي


درمان تا چه زمانی ادامه دارد؟


مانند سایر فرم های سرطان ,درمان سرطان مثانه نیز زمانی موفقیت آمیز خواهد بود که قبل از انتشار آن به سایر قسمت های بدن درمان شروع شود وبه همین دلیل است که سرطان باید هرچه زود تر تشخیص داده شود؛ بنابراین اگر علائمی از سرطان مثانه را دارید هرچه زود تر به دکتر خود مراجعه کنید. اگر تومور شما غیر مهاجم است شانس درمان شما بسیار عالی است,اگرچه باید به صورت منظم تست سیستوسکوپی را انجام دهید چون تومور های کوچک اغلب اوقات برگشت پذیرند و احتمال گسترش و دست اندازی تومور جدید وجود دارد.
برداشتن تومور مهاجم به همراه قسمتی از مثانه باعث کوچک شدن سایز آن می شود.و این به این معنی است که حفره مثانه مفدار کمتری از ادرار را می تواند در خود جای دهد بنابرین دفعات رفتن به دستشویی افزایش پیدا می کند


منابع:

1-کتاب اورولوژی اسمیت 2008
http://www.patient.co.uk2
http://www.healthscout.com-3

http://www.mums.ac.ir/nurse/fa/inter_su_pat_educan -4
5-شکل 1 برگرفته از:
www.okc.cc.ok.us/.../Hypothesis_1.htm

http://www.unrc.ir/Persian/Subject.aspx?sbid=463c2b7a-1557-4e26-adc3-98b451eea8d4
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم فروردین 1390ساعت 1:55  توسط دکتر نادعلی موسی نژاد  |